Gabriel Teich

Bogata historia i spuścizna Żydów prze­myskich w dużej mierze została pogrzeba­na w wyniku działań II wojny światowej. Polityka okupanta niemieckiego i reper­kusje Shoah (Holocaustu), mające swój wymiar światowy, w znaczny sposób od­biły się także na życiu Przemyśla, który słynął ze swej wielonarodowości i multikulturowości. Wkład narodowości ży­dowskiej w rozsławienie miasta nie jest bagatelny. Takie postaci jak: Mojżesz Schorr, czy Rafał Taubenschlag to zaled­wie kropla w morzu inteligencji przemy­skiej. Tym razem, zgodnie z przyjętą kon­wencją „odkrywania przemyślan zasłużo­nych, choć zapomnianych”, chciałbym przybliżyć postać, która przed wojną na­leżała do czołowych lokalnych działaczy.

Gabriel Teich urodził się 16 III 1880 r. w Brodach, syn Pinkasa i Jochwedy Was-sermann. Uczęszczał do Gimnazjum w Brodach w l. 1891/1892-1898/1899, po czym w l. 1899/1900-1900/1901 studiował pra­wo, a w 1. 1901/1902-1904/1905 filologię germańską na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Rada Szkol­na Krajowa 28 XII 1904 r. mianowała go zastępcą nauczyciela w Gimnazjum z pol­skim językiem wykładowym (dzisiejsze Słowackiego) w Przemyślu. 15 VII 1907 r. przeniesiony został do Gimnazjum z ru­skim językiem nauczania (dzisiejsze ukra­ińskie), gdzie uczył języków: niemieckie­go, polskiego i francuskiego, a także opie­kował się biblioteką uczniowską. W Spra­wozdaniu Dyrekcji za r. szk. 1909/10 ogłosił pracę Die Anfänge von Ttecks Novellistik in den „Straussfedern" (Ein Beitrag zur Geschichte der deutschen Novelle) (s. 3-36). O jego kompetencjach świadczy fakt, że kilkakrotnie polecano mu pełnienie obowiązków kierownika Gimna­zjum Ukraińskiego podczas letnich urlo­pów dyrektorów, co ze względu na jego narodowość wcale nie należało do wypad­ków częstych. Z dn. 25 VIII 1925 r. mini­sterstwo przeniosło go do II Państwowe­go Gimnazjum im. prof, K. Morawskiego w Przemyślu, gdzie pracował 10 lat, do 30 IV 1935 r. Przeniesiono go wówczas na emeryturę, mimo iż i zdrowie i wiek po­zwalały mu na dalszą pracę. Teich nie był jedynym nauczycielem wysłanym w cza­sach sanacji na przedwczesny tzw. stan spoczynku. W ten sposób pozbyto się wielu wybitnych urzędników, wojsko­wych i nauczycieli, którzy nie pasowali ówczesnej władzy.

Podobnie jak wielu innych nauczycieli tamtych czasów, prof. Teich pracował dodatkowo w innych szkołach. W latach 1912/13-1933/34 związał się z Gimnazjum Żeńskim Anny Rachalskiej (późniejszym Prywatnym Gimnazjum Żeńskim im. M. Konopnickiej). Kiedy szkoła ta uzyska­ła nowy budynek, po byłych koszarach, przy ul. Smolki to właśnie prof. Teich prze­mawiał, zastępując nieobecnego dyrekto­ra Bielawskiego podczas uroczystego otwarcia 16 II 1930 r. (dziś stan techniczny tego budynku wcale nie wskazuje na to, że mieściła się w nim kiedyś jedna z najlep­szych szkół średnich miasta). W latach 1922/23- 1923/24 był ponadto kierowni­kiem Prywatnego Gimnazjum Żydowskie­go w Przemyślu - pierwszej szkoły śred­niej dla tej mniejszości w naszym mieście.

Prof. Teich. podobnie jak i inni przedsta­wiciele ówczesnej inteligencji, był typem działacza społeczno-kulturalnego. W la­tach 1924-1930 był prezesem Towarzystwa Przyjaciół Szpitala Żydowskiego, a także przez trzy kadencje szefem przemyskiego oddziału organizacji „Humanitas – B’nei B’rith”. Była to organizacja filantropijna, prowadzona przez spolonizowanych Ży­dów, która rozpoczęła swą działalność w Polsce w 1922 r. szybko mając siedzibę również w Przemyślu. Zajmowała się finan­sowaniem osadnictwa w Palestynie, wspie­raniem hebrajskiego szkolnictwa w Polsce, mecenatem artystycznym oraz pomocą dla najuboższych. Profesor, jako osoba zwią­zana z nurtem asymilatorskim, wszedł w grudniu 1935 r. w skład Zarządu Komisa­rycznego Gminy Żydowskiej, który 6 IV 1936 r. przygotował wybory do rady i za­rządu gminy. W okresie 1935-1936 należał do Zarządu Komisarycznego Gminy Ży­dowskiej. Długoletni, aktywny członek Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych w Przemyślu, niejednokrotnie zasiadający w jego Zarządzie i przewodniczący Sekcji Neofilologicznej. W ramach TNSW wygła­szał wykłady, np. 20 III 1932 Twórczość J. W. Goethe, 10 XII 1933 r. Najważniejsze momenty w historii literatury niemieckiej. Dodatkowo był także długoletnim człon­kiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Prze­myślu i to od powstania tej instytucji w 1909 r., od 1907 r. członkiem Koła Towa­rzystwa Szkoły Ludowej im. H. Sienkiewi­cza, a w latach 30., po zawiązaniu przemy­skiego oddziału także członkiem Polskiego Towarzystwa Filologicznego.

W okresie zajęcia Przemyśla przez woj­ska sowieckie, w okresie między stycz­niem 1940 a czerwcem 1941 r., pracował jako germanista w 10-latce radzieckiej im. A. Mickiewicza (połączonej m.in. z Gim­nazjum Konopnickiej i Słowackiego). Po napaści III Rzeszy na Związek Radziecki i utworzeniu getta w Przemyślu, profesor, podobnie jak i inni Żydzi, musiał się tam przenieść z najbliższą rodziną. Samą na­paść Niemiec na Polskę przeżył bardzo głęboko - on, tak bardzo rozkochany w literaturze i historii niemieckiej, nie mógł uwierzyć, że naród Goethego i Schillera, był zdolny do takich okrucieństw. Kiedy pojawiła się możliwość ucieczki, nie zgo­dził się na nią. Był na tyle załamany, że postanowił do końca dzielić los ze swym narodem. W sierpniu 1942 r. został wy­wieziony do obozu zagłady w Bełżcu, gdzie zginął. Z zagłady uratowały się jego córki; żona Lidia, właścicielka przed woj­ną Prywatnej Szkoły Muzycznej gry na fortepianie, zmarła z wycieńczenia w pierwszych dniach Powstania War­szawskiego.                                    

 

Tomasz Pudłocki, Gabriel Teich, „Nasz Przemyśl” 2005, nr 12, s. 42